Sa territor të Ukrainës kontrollon Rusia?

Situata mbetet sfiduese përgjatë vijës së frontit prej 600 miljesh

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky u takua të hënën me Presidentin e SHBA-së,  Donald Trump në Washington, së bashku me një grup të madh liderësh evropianë. Kjo vjen pasi Trump u takua me Presidentin rus Vladimir Putin në Alaskë të premten, si pjesë e një përpjekjeje të vazhdueshme për një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë. Pas samitit të Alaskës, Trump është akuzuar se është rreshtuar me Putinin duke braktisur thirrjet e mëparshme për një armëpushim. Trump gjatë fundjavës tha se në vend që të ndiqnin një “armëpushim të thjeshtë”, palët ndërluftuese duhet të “shkojnë drejtpërdrejt” drejt një marrëveshjeje paqeje.

Në Alaskë, Putin gjithashtu raportohet se ka kërkuar që Ukraina të lëshojë Donetskun dhe Luhanskun, dy territoret që përbëjnë rajonin industrial lindor të Donbasit, si kusht për t’i dhënë fund luftës—dhe ofroi të ngrinte konfliktin përgjatë pjesës tjetër të vijës së frontit, shkruan Foreign Policy.

Trump me sa duket e mbështet këtë propozim dhe po rrit presionin mbi Zelenskyn. Në një postim në Truth Social të dielën, Trump tha se Zelensky mund t’i jepte fund luftës “pothuajse menjëherë, nëse dëshiron” dhe sugjeroi se për ta bërë këtë do të duhet që Zelensky të pranojë se Ukraina nuk do ta rifitojë kurrë Krimenë (të cilën Rusia e pushtoi ilegalisht në 2014) ose të anëtarësohet në NATO. Zelensky ka deklaruar vazhdimisht se nuk do të heqë dorë nga territori si pjesë e një marrëveshjeje paqeje. Por ndërsa forcat ukrainase vazhdojnë të përballen me sfida të panumërta përgjatë vijës së frontit prej rreth 600 miljesh, Zelensky ndodhet në një pozitë të vështirë.

Për të pasur një pamje më të qartë të asaj që po i kërkohet Kievit, këtu është një përmbledhje e shkurtër e situatës aktuale në fushëbetejën në Ukrainë.

Kur Rusia nisi pushtimin e saj në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt 2022, vlerësimet e inteligjencës perëndimore sugjeronin se Kievi do të binte brenda 72 orëve. Kjo nuk ndodhi. Forcat ukrainase bënë një rezistencë shumë më të ashpër se sa pritej dhe i zmbrapsën pushtuesit rusë. Por konflikti vazhdoi me furi dhe u shndërrua në një luftë brutale shterimi.

Moska aneksoi ilegalisht katër territore ukrainase në shtator 2022—Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia dhe Kherson—pavarësisht se nuk i pushtoi plotësisht rajonet.

Sot, Rusia kontrollon afërsisht një të pestën e territorit të Ukrainës, përfshirë Krimenë—përafërsisht 44,600 milje katrore. Ajo pushton pothuajse të gjithë Luhanskun, me përjashtim të një pjese të vogël, dhe afërsisht 70 për qind të Donetskut. Në total, Rusia kontrollon rreth 88 për qind të rajonit të Donbasit. Rusia ka luftuar për kontrollin e Donbasit për më shumë se një dekadë, dhe ky ka qenë një nga qëllimet kryesore të Putinit në luftë. Moska hodhi themelet për pushtimin e saj në shkallë të plotë në 2022 duke mbështetur separatistët pro-rusë në Donbas në një konflikt kundër Ukrainës që filloi në 2014. Afërsisht një e treta e Donbasit ishte tashmë nën kontrollin e forcave të mbështetura nga Moska kur Rusia pushtoi në 2022.

Rusia vazhdon të përqendrojë pjesën më të madhe të energjisë së saj në Donetsk. Por forcat ruse kanë hasur vështirësi për të bërë më shumë se përparime të vogla. Ukraina ende kontrollon rreth 25 për qind të Donetskut. Propozimi i raportuar i Putinit për t’i dhënë fund luftës do të kërkonte që Ukraina të hiqte dorë vullnetarisht nga i gjithë territori, përfshirë tokën që aktualisht nuk është e pushtuar nga Rusia, në një rajon për të cilin forcat ukrainase kanë luftuar dhe kanë vdekur prej vitesh.

Pavarësisht përparimeve të fundit pranë qytetit lindor të Pokrovskut, forcat ruse nuk janë të afta të marrin shpejt pjesën e mbetur të Donetskut me forcë, sipas Institutit për Studimin e Luftës (ISW), i cili ndjek nga afër vijën e frontit në Ukrainë. “Rusia mund ta merrte shpejt të gjithë Oblastin e Donetskut vetëm nëse Ukraina i nënshtrohet kërkesës së Putinit dhe tërhiqet nga pjesa e mbetur e oblastit,” tha ISW në një raport të fundit.

Luftimet po vazhdojnë edhe në rajone të tjera, dhe Rusia ka vazhduar të godasë qytetet ukrainase larg vijës së frontit—përfshirë Kievin—me sulme me dronë, ajrore dhe me raketa. Sulmet ruse vranë të paktën 10 persona, përfshirë fëmijë, në qytetet Kharkiv dhe Zaporizhzhia të hënën. Këto lloje sulmesh vdekjeprurëse janë ndër arsyet e shumta pse Kievi dhe aleatët e tij evropianë argumentojnë se një armëpushim është i nevojshëm urgjentisht. Ndërkohë, Rusia po zhvendos trupa nga rajoni Sumy në veri drejt rajonit juglindor Zaporizhzhia—ku ndodhet centrali më i madh bërthamor në Evropë—si pjesë e një ofensive të re atje, sipas komenteve të fundit nga komandanti i përgjithshëm i Ukrainës, Oleksandr Syrskyi.

Syrskyi gjithashtu tha se forcat ruse po kryejnë operacione aktive pranë urave të rëndësishme në rajonin Kherson, por që transferimet e fundit të trupave larg zonës sugjerojnë se nuk do të ketë “operacione të rëndësishme sulmuese atje në të ardhmen e afërt”. Vlerësohet se Rusia kontrollon rreth tre të katërtat e Zaporizhzhia-s dhe Kherson-it. Pjesë të vogla të rajoneve Kharkiv, Sumy, Mykolaiv dhe Dnipropetrovsk janë gjithashtu të pushtuara nga Rusia.

Pavarësisht avantazheve në fuqi punëtore dhe pajisje që ka ndaj Ukrainës, lufta ka qenë jashtëzakonisht e kushtueshme për Rusinë, dhe forcat e saj vlerësohet të kenë pësuar rreth 1 milion viktima që nga pushtimi i vitit 2022. Ministria Britanike e Mbrojtjes gjithashtu tha së fundmi se Rusisë do t’i duheshin afërsisht 4.4 vjet për të pushtuar plotësisht pjesën e mbetur të katër territoreve ukrainase që Moska i aneksoi ilegalisht tre vjet më parë.

Megjithatë, pranohet gjerësisht se edhe Ukraina nuk është në gjendje të rifitojë kontrollin e territorit që ka humbur. Forcat ukrainase gjithashtu janë dëbuar kryesisht nga rajoni Kursk i Rusisë, pasi morën rreth 500 milje katrore territor atje në një ofensivë të befasishme gushtin e kaluar.

Pavarësisht vështirësive me të cilat përballet Kievi, ish-ambasadori i SHBA-së në NATO, Kurt Volker, i tha Foreign Policy se “situata në fushëbetejë dhe situata e fuqisë relative nuk është aq e rëndë sa njerëzit e paraqesin kundër Ukrainës.”

“Ukraina po ia del shumë mirë duke shkaktuar shumë e më shumë viktima ruse dhe duke mos humbur pothuajse asnjë territor,” tha Volker.

Volker shtoi se ekonomia e Rusisë është “në gjendje shumë të keqe dhe po përkeqësohet,” duke theksuar se për Moskën “koha po ecën kundër tyre për sa i përket rezervave financiare që kanë.” Ai gjithashtu nënvizoi se Ukraina po pengon logjistikën ushtarake të Moskës ndërsa demonstron gjithnjë e më shumë aftësinë për të goditur objektiva thellë brenda Rusisë.

“Në fakt, kjo nuk po shkon mirë për Putinin,” tha Volker. “Ai nuk dëshiron ta pranojë kurrë këtë, por unë mendoj se ai e di. Dhe ne nuk duhet të nxitohemi për këtë duke supozuar se Ukraina do të mposhtet.”